Lần thứ 2 quay lại thăm Dinh Độc Lập như vậy là tới 40 năm kỉ niệm cuộc chiến hai miền nam - bắc Việt Nam được chấm dứt.
Dinh Độc Lập (tên gọi trước đây là dinh Norodom).
Ngày 23 tháng 2 năm 1868, ông Thống đốc Nam Kỳ Lagrandière đã làm lễ
đặt viên đá đầu tiên khởi công xây dựng Dinh Thống đốc Nam Kỳ mới tại
Sài Gòn thay cho dinh cũ được dựng bằng gỗ vào năm 1863. Dinh mới được
xây dựng theo đồ án do kiến trúc sưHermite phác thảo (người phác thảo đồ
án Tòa thị sảnh Hongkong
). Viên đá lịch
sử này là khối đá lấy ở Biên Hòa, hình vuông rộng mỗi cạnh 50 cm, có lỗ
bên trong chứa những đồng tiền hiện hành thuở ấy bằng vàng, bạc, đồng
có chạm hình Napoleon đệ tam.
Phấn lớn vật tư xây dựng dinh được chở
từ Pháp sang. Do chiến tranh Pháp-Phổ 1870 nên công trình này kéo dài
đến 1873 mới xong. Sau khi xây dựng xong, dinh được đặt tên là dinh
Norodom và đại lộ trước dinh cũng được gọi là đại lộ Norodom, lấy theo
tên của Quốc vương Campuchia lúc bấy giờ là Norodom (1834-1904). Từ 1871
đến 1887, dinh được dành cho Thống đốc Nam kỳ (Gouverneur de la
Cochinchine) nên gọi là dinh Thống đốc. Từ 1887 đến 1945, các Toàn quyền
Đông Dương (Gouverneur-général de l'Indochine Française) đã sử dụng
dinh thự này làm nơi ở và làm việc nên dinh gọi là dinh Toàn quyền. Nơi ở
và làm việc của các Thống đốc chuyển sang một dinh thự gần đó.
Năm 1955, sau một cuộc trưng cầu dân ý, Thủ tướng Ngô Đình Diệm phế
truất Quốc trưởng Bảo Đại và lên làm Tổng thống. Ông quyết định đổi tên
dinh này thành Dinh Độc Lập. Từ đó Dinh Độc Lập trở thành nơi đại diện
cho chính quyền cũng như nơi ở của tổng thống và là nơi chứng kiến nhiều
biến cố chính trị. Thời kỳ này, Dinh Độc Lập còn được gọi là Dinh Tổng
Thống. Theo thuật phong thủy của Dinh được đặt ở vị trí đầu rồng, nên
Dinh cũng còn được gọi là Phủ đầu rồng.
Ngày 27 tháng 2 năm 1962,
hai viên phi công thuộc Quân lực Việt Nam Cộng hòa, Nguyễn Văn Cử và
Phạm Phú Quốc, lái 2 máy bay AD-6 ném bom làm sập toàn bộ phần chính
cánh trái của dinh. Do không thể khôi phục lại, ông Ngô Đình Diệm đã cho
san bằng và xây một dinh thự mới ngay trên nền đất cũ theo đồ án thiết
kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, người Việt Nam đầu tiên đạt giải Khôi
nguyên La Mã.
Dinh Độc Lập mới được khởi công xây dựng ngày 1 tháng 7
năm 1962. Trong thời gian xây dựng, gia đình Tổng thống Ngô Đình Diệm
tạm thời chuyển sang sống tạiDinh Gia Long (nay là Bảo tàng thành phố Hồ
Chí Minh). Công trình đang xây dựng dở dang thì ông Ngô Đình Diệm bị
phe đảo chính ám sát ngày 2 tháng 11 năm1963. Do vậy, ngày khánh thành
dinh, 31 tháng 10 năm 1966, người chủ tọa buổi lễ là ông Nguyễn Văn
Thiệu, Chủ tịch Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia. Từ ngày này, Dinh Độc Lập mới
xây trở thành nơi ở và làm việc của tổng thống Việt Nam Cộng hòa. Tổng
thống Việt Nam Cộng Hòa Nguyễn Văn Thiệu sống ở dinh này từ tháng 10
năm1967 đến ngày 21 tháng 4 năm 1975.
Dinh được xây dựng trên
diện tích 4.500 m², diện tích sử dụng 20.000 m², gồm 3 tầng chính, 1 sân
thượng, 2 gác lửng, tầng nền, 2 tầng hầm và một sân thượng cho máy bay
trực thăng đáp xuống. Hơn 100 căn phòng của Dinh được trang trí theo
phong cách khác nhau tùy theo mục đích sử dụng bao gồm các phòng khánh
tiết, phòng họp hội đồng nội các, phòng làm việc của Tổng Thống và của
Phó Tổng Thống, phòng trình ủy nhiệm thư, phòng đại yến, v.v... chưa kể
các phần khác như hồ sen bán nguyệt hai bên thềm đi vào chánh điện, bao
lơn, hành lang...
Dinh cao 26m, tọa lạc trong khuôn viên rộng 12 ha
rợp bóng cây. Bên ngoài hàng rào phía trước và phía sau Dinh là 2 công
viên cây xanh. Giữa những năm 1960, đây là công trình có quy mô lớn nhất
miền Nam và có chi phí xây dựng cao nhất (150.000 lượng vàng). Các hệ
thống phụ trợ bên trong Dinh hiện đại: điều hòa không khí, phòng chống
cháy, thông tin liên lạc, nhà kho. Tầng hầm chịu được oanh kích của bom
lớn và pháo. Mặt tiền của Dinh được trang trí cách điệu các đốt mành
trúc phỏng theo phong cách các bức mành tại các ngôi nhà Việt và họa
tiết các ngôi chùa cổ tại Việt Nam. Các phòng của Dinh được trang trí
nhiều tác phẩm non sông cẩm tú, tranh sơn mài, tranh sơn dầu.